Toulouse-Lautrec eserleri kamu malı mı? Eser ve dosya rehberi

Kısa cevap

Evet — Toulouse-Lautrec’in standart mali hak süresi Türkiye ve AB’de 31 Aralık 1971 sonunda doldu. ABD’de eser bazlı kanıt gerekir; 1891’de basılan Moulin Rouge: La Goulue ve Met’in açık erişim dosyası güçlü bir örnektir.

Bu, sanatçının bütün üretimi veya internette bulunan her görsel için toplu izin değildir. Eserin sanatçı atfı, kullanım ülkesi ve seçilen dosyanın hak kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Bu sayfa genel bilgi verir; hukuki görüş yerine geçmez.

Türkiye ve AB’deki standart mali hak süresi

Kültür ve Turizm Bakanlığı, mali hakların eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra 70 yıl sürdüğünü; hesabın ölüm yılını izleyen yılın ilk gününden başladığını açıklar. AB 2006/116/EC sayılı Direktifin 1. maddesi de standart mali hak süresini yaşam artı 70 yıl olarak kurar.

The Met nesne kaydı, Toulouse-Lautrec’in 1864–1901 tarihlerini ve afişin 1891 tarihini verir. Bu standart hesaba göre eserler 1 Ocak 1972 itibarıyla Türkiye ve AB’deki mali hak süresinin dışındadır. Manevi haklar, yanlış atıf, marka, sözleşme ve kültür varlığı kuralları bu tarihle otomatik olarak ortadan kalkmaz.

ABD’de neden eser bazında

US Copyright Office Circular 15A, eski eserlerde sürenin yayım ve tescil geçmişine göre değişebildiğini gösterir. 17 U.S.C. §303, 1 Ocak 1978’de hâlâ yayımlanmamış veya federal telife girmemiş bazı eski eserler için ayrı geçiş kuralı getirir. Ayrıca Copyright Office, kamusal sergilemenin tek başına yayım olmadığını açıkça belirtir.

2026 itibarıyla, ilk kez 1930’da veya daha önce yayımlandığı kanıtlanan bir eser genel 95 yıllık sürenin dışındadır. Ancak önce “yayım” olgusunun kanıtlanması gerekir; yapım tarihi, imza, satış veya sergi tarihi tek başına bunun yerine geçmez.

Met kaydındaki 1891 tarihi, matbaa bilgisi ve eserin afiş olarak basılmış olması, adı verilen eser için güçlü yayım kanıtıdır. Bu gerekçe, yayım geçmişi bulunmayan bir tablo veya sonraki baskıya otomatik olarak taşınamaz.

Belirli bir eser ve dosya örneği

The Met, Moulin Rouge: La Goulue kaydını Public Domain/Open Access olarak sunar. Met API kaydı isPublicDomain alanını ve tam dosya URL’sini verir; yalnız bu kayda bağlı dosya kullanılmalıdır.

AB 2019/790 sayılı Direktifin 14. maddesi, koruma süresi bitmiş bir görsel sanat eserinin özgün olmayan çoğaltımını ele alır. US Copyright Office Compendium §909.3(A) ise salt sadık tarama veya kopyada tescil edilebilir yeni yazarlık bulunmadığını söyler. Yaratıcı bir fotoğraf veya kapsamlı düzenleme yeni haklar doğurabilir; erişim sözleşmesi ile sağlayıcının koşulları da ayrıca kontrol edilmelidir.

Afişin farklı baskı durumu, yeniden basımı veya sonradan tasarlanmış ürün düzeni ayrı bir dosyadır. Kabare adı ve ticari işaretler de telif süresinden bağımsız marka ve onay sorunları doğurabilir.

Yeniden kullanmadan önce

1. Eserin tam adını, sanatçı atfını, tarihini, kurumunu ve kayıt numarasını doğrulayın.
2. Kullanımın gerçekleşeceği her ülke için süreyi ve özel kuralları kontrol edin.
3. ABD için yapım tarihini yayım tarihi saymayın; yayım veya tescil kanıtını kaydedin.
4. Tam dosya sayfasını, dosya kimliğini, hak bildirimini ve inceleme tarihini saklayın.
5. Kırpma, renk düzenleme, restorasyon, birleştirme ve format dönüşümlerini kaydedin.
6. Dosya değişirse önceki değerlendirmeyi yeni dosya için geçerli saymayın; denetimi yenileyin.

Kaynaklar

• Kültür ve Turizm Bakanlığı — Telif hakkı kaç yıl süreyle korunur?
• AB Direktifi 2006/116/EC — koruma süreleri
• US Copyright Office — Circular 15A
• US Copyright Office — görsel sanatlarda yayım
• AB Direktifi 2019/790, madde 14
• US Copyright Office Compendium, bölüm 900
• The Met — Moulin Rouge: La Goulue
• The Met API — Moulin Rouge: La Goulue
• The Met — Image and Data Resources