Alphonse Mucha eserleri kamu malı mı? Eser ve dosya rehberi

Kısa cevap

Evet — Mucha’nın ölüm tarihine dayanan standart mali hak süresi Türkiye ve AB’de 2009 sonunda doldu. ABD’de yalnız ilk yayımı kanıtlanan eser için sonuç verilir. Library of Congress bu rehberdeki Job nüshasını 1898 tarihli olarak kaydeder; belirli dijital dosyanın hak notu ayrıca okunmalıdır.

Bu, sanatçının bütün üretimi veya internette bulunan her görsel için toplu izin değildir. Eserin sanatçı atfı, kullanım ülkesi ve seçilen dosyanın hak kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Bu sayfa genel bilgi verir; hukuki görüş yerine geçmez.

Türkiye ve AB’deki standart mali hak süresi

Kültür ve Turizm Bakanlığı, mali hakların eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra 70 yıl sürdüğünü; hesabın ölüm yılını izleyen yılın ilk gününden başladığını açıklar. AB 2006/116/EC sayılı Direktifin 1. maddesi de standart mali hak süresini yaşam artı 70 yıl olarak kurar.

Mucha Foundation biyografisi, Mucha’nın 1860–1939 tarihlerini verir. Bu standart hesaba göre eserler 1 Ocak 2010 itibarıyla Türkiye ve AB’deki mali hak süresinin dışındadır. Manevi haklar, yanlış atıf, marka, sözleşme ve kültür varlığı kuralları bu tarihle otomatik olarak ortadan kalkmaz.

ABD’de neden eser bazında

US Copyright Office Circular 15A, eski eserlerde sürenin yayım ve tescil geçmişine göre değişebildiğini gösterir. 17 U.S.C. §303, 1 Ocak 1978’de hâlâ yayımlanmamış veya federal telife girmemiş bazı eski eserler için ayrı geçiş kuralı getirir. Ayrıca Copyright Office, kamusal sergilemenin tek başına yayım olmadığını açıkça belirtir.

2026 itibarıyla, ilk kez 1930’da veya daha önce yayımlandığı kanıtlanan bir eser genel 95 yıllık sürenin dışındadır. Ancak önce “yayım” olgusunun kanıtlanması gerekir; yapım tarihi, imza, satış veya sergi tarihi tek başına bunun yerine geçmez.

Bir afişin üzerinde tarihli matbaa ve yayım kaydı bulunması güçlü kanıttır. Yine de aynı tasarımın sonraki edisyonu veya tarihi belirsiz bir dekoratif pano ayrı bir yayım araştırması gerektirir.

Belirli bir eser ve dosya örneği

Library of Congress, Job afişini “Paris: Imp. F. Champenois, [1898]” olarak kaydeder; aynı kayıtta “No known restrictions on publication” hak notu ve ppmsca.10089 dijital dosyası yer alır. Bu not garanti değildir ve yalnız adı verilen kayıtla dosya için kanıt sağlar.

AB 2019/790 sayılı Direktifin 14. maddesi, koruma süresi bitmiş bir görsel sanat eserinin özgün olmayan çoğaltımını ele alır. US Copyright Office Compendium §909.3(A) ise salt sadık tarama veya kopyada tescil edilebilir yeni yazarlık bulunmadığını söyler. Yaratıcı bir fotoğraf veya kapsamlı düzenleme yeni haklar doğurabilir; erişim sözleşmesi ile sağlayıcının koşulları da ayrıca kontrol edilmelidir.

Library of Congress bu nüshayı [1898] olarak tarihler; bu tarih başka nüsha ve dosyalara otomatik olarak taşınmamalıdır. Mucha adı, vakıf malzemeleri, yaşayan markalar ve sonradan hazırlanmış edisyonlar teliften ayrı kontrol edilmelidir.

Yeniden kullanmadan önce

1. Eserin tam adını, sanatçı atfını, tarihini, kurumunu ve kayıt numarasını doğrulayın.
2. Kullanımın gerçekleşeceği her ülke için süreyi ve özel kuralları kontrol edin.
3. ABD için yapım tarihini yayım tarihi saymayın; yayım veya tescil kanıtını kaydedin.
4. Tam dosya sayfasını, dosya kimliğini, hak bildirimini ve inceleme tarihini saklayın.
5. Kırpma, renk düzenleme, restorasyon, birleştirme ve format dönüşümlerini kaydedin.
6. Dosya değişirse önceki değerlendirmeyi yeni dosya için geçerli saymayın; denetimi yenileyin.

Kaynaklar

• Kültür ve Turizm Bakanlığı — Telif hakkı kaç yıl süreyle korunur?
• AB Direktifi 2006/116/EC — koruma süreleri
• US Copyright Office — Circular 15A
• US Copyright Office — görsel sanatlarda yayım
• AB Direktifi 2019/790, madde 14
• US Copyright Office Compendium, bölüm 900
• Mucha Foundation — Mucha at a glance
• Library of Congress — Job, 1898
• Library of Congress — Job dosya kaydı