Amedeo Modigliani eserleri kamu malı mı? Eser ve dosya rehberi

Kısa cevap

Evet — Modigliani’nin ölüm tarihine dayanan standart mali hak süresi Türkiye ve AB’de 1990 sonunda doldu. ABD’de 1920’den önce yapılmış olması tek başına yeterli değildir; ilk yayım kaydı eser bazında incelenir. Met’in Jeanne Hébuterne kaydı ise yalnız o sayfadan indirilen dijital dosya için açık erişim kanıtıdır.

Bu, sanatçının bütün üretimi veya internette bulunan her görsel için toplu izin değildir. Eserin sanatçı atfı, kullanım ülkesi ve seçilen dosyanın hak kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Bu sayfa genel bilgi verir; hukuki görüş yerine geçmez.

Türkiye ve AB’deki standart mali hak süresi

Kültür ve Turizm Bakanlığı, mali hakların eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra 70 yıl sürdüğünü; hesabın ölüm yılını izleyen yılın ilk gününden başladığını açıklar. AB 2006/116/EC sayılı Direktifin 1. maddesi de standart mali hak süresini yaşam artı 70 yıl olarak kurar.

National Gallery of Art sanatçı kaydı, Modigliani’nin 1884–1920 tarihlerini verir. Bu standart hesaba göre eserler 1 Ocak 1991 itibarıyla Türkiye ve AB’deki mali hak süresinin dışındadır. Manevi haklar, yanlış atıf, marka, sözleşme ve kültür varlığı kuralları bu tarihle otomatik olarak ortadan kalkmaz.

ABD’de neden eser bazında

US Copyright Office Circular 15A, eski eserlerde sürenin yayım ve tescil geçmişine göre değişebildiğini gösterir. 17 U.S.C. §303, 1 Ocak 1978’de hâlâ yayımlanmamış veya federal telife girmemiş bazı eski eserler için ayrı geçiş kuralı getirir. Ayrıca Copyright Office, kamusal sergilemenin tek başına yayım olmadığını açıkça belirtir.

2026 itibarıyla, ilk kez 1930’da veya daha önce yayımlandığı kanıtlanan bir eser genel 95 yıllık sürenin dışındadır. Ancak önce “yayım” olgusunun kanıtlanması gerekir; yapım tarihi, imza, satış veya sergi tarihi tek başına bunun yerine geçmez.

Bir tablonun Modigliani’nin yaşamında yapılmış olması, ABD’deki ilk yayım veya tescil tarihini kanıtlamaz. Ölüm sonrası ortaya çıkan, atfı değişen veya daha önce yayımlanmamış bir eser ayrı bir eser incelemesi gerektirir.

Belirli bir eser ve dosya örneği

The Met, 1919 tarihli Jeanne Hébuterne kaydını Public Domain olarak işaretler ve açık erişim dosyası sunar. Sonuç, o sayfadaki dosyaya aittir; aynı adla dolaşan arama kopyalarına veya başka bir fotoğrafa taşınamaz.

AB 2019/790 sayılı Direktifin 14. maddesi, koruma süresi bitmiş bir görsel sanat eserinin özgün olmayan çoğaltımını ele alır. US Copyright Office Compendium §909.3(A) ise salt sadık tarama veya kopyada tescil edilebilir yeni yazarlık bulunmadığını söyler. Yaratıcı bir fotoğraf veya kapsamlı düzenleme yeni haklar doğurabilir; erişim sözleşmesi ile sağlayıcının koşulları da ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu rehber, Met’teki Reclining Nude görselini dosya kanıtı olarak kullanmaz; sayfada açık erişim indirmesi ve Public Domain rozeti görünmez. Sahtecilik veya tartışmalı atıf da teliften ayrı bir özgünlük ve sunum sorunudur.

Yeniden kullanmadan önce

1. Eserin tam adını, sanatçı atfını, tarihini, kurumunu ve kayıt numarasını doğrulayın.
2. Kullanımın gerçekleşeceği her ülke için süreyi ve özel kuralları kontrol edin.
3. ABD için yapım tarihini yayım tarihi saymayın; yayım veya tescil kanıtını kaydedin.
4. Tam dosya sayfasını, dosya kimliğini, hak bildirimini ve inceleme tarihini saklayın.
5. Kırpma, renk düzenleme, restorasyon, birleştirme ve format dönüşümlerini kaydedin.
6. Dosya değişirse önceki değerlendirmeyi yeni dosya için geçerli saymayın; denetimi yenileyin.

Kaynaklar

• Kültür ve Turizm Bakanlığı — Telif hakkı kaç yıl süreyle korunur?
• AB Direktifi 2006/116/EC — koruma süreleri
• US Copyright Office — Circular 15A
• US Copyright Office — görsel sanatlarda yayım
• AB Direktifi 2019/790, madde 14
• US Copyright Office Compendium, bölüm 900
• National Gallery of Art — Amedeo Modigliani
• The Met — Jeanne Hébuterne
• The Met — Open Access