Leonetto Cappiello eserleri kamu malı mı? Eser ve dosya rehberi

Kısa cevap

Evet — Cappiello’nun standart mali hak süresi Türkiye ve AB’de 2012 sonunda doldu. ABD’de bu rehber yalnız 1903 tarihli Chocolat Klaus afişi için sonuç verir: Library of Congress kaydı afişin 1903’te yayımlandığını belirtir ve “yayın konusunda bilinen kısıtlama yok” notunu taşır. Diğer afişler ve dijital dosyalar ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu, sanatçının bütün üretimi veya internette bulunan her görsel için toplu izin değildir. Eserin sanatçı atfı, kullanım ülkesi ve seçilen dosyanın hak kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Bu sayfa genel bilgi verir; hukuki görüş yerine geçmez.

Türkiye ve AB’deki standart mali hak süresi

Kültür ve Turizm Bakanlığı, mali hakların eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra 70 yıl sürdüğünü; hesabın ölüm yılını izleyen yılın ilk gününden başladığını açıklar. AB 2006/116/EC sayılı Direktifin 1. maddesi de standart mali hak süresini yaşam artı 70 yıl olarak kurar.

BnF otorite kaydı, Cappiello’nun 1875–1942 tarihlerini verir. Bu standart hesaba göre eserler 1 Ocak 2013 itibarıyla Türkiye ve AB’deki mali hak süresinin dışındadır. Manevi haklar, yanlış atıf, marka, sözleşme ve kültür varlığı kuralları bu tarihle otomatik olarak ortadan kalkmaz.

ABD’de neden eser bazında

US Copyright Office Circular 15A, eski eserlerde sürenin yayım ve tescil geçmişine göre değişebildiğini gösterir. 17 U.S.C. §303, 1 Ocak 1978’de hâlâ yayımlanmamış veya federal telife girmemiş bazı eski eserler için ayrı geçiş kuralı getirir. Ayrıca Copyright Office, kamusal sergilemenin tek başına yayım olmadığını açıkça belirtir.

2026 itibarıyla, ilk kez 1930’da veya daha önce yayımlandığı kanıtlanan bir eser genel 95 yıllık sürenin dışındadır. Ancak önce “yayım” olgusunun kanıtlanması gerekir; yapım tarihi, imza, satış veya sergi tarihi tek başına bunun yerine geçmez.

Library of Congress kaydı, Chocolat Klaus afişini 1903 tarihli basılı bir poster olarak tanımlar. Bu, adı verilen afiş için yayım kanıtıdır; Cappiello’nun 1930’larda ürettiği geç dönem afişlerine otomatik olarak taşınamaz.

Belirli bir eser ve dosya örneği

Library of Congress’taki Chocolat Klaus nesne ve dosya kaydı, “yayın konusunda bilinen kısıtlama yok” hak notunu gösterir. Bu ifade hukuk garantisi değil, kurumun kayıt düzeyindeki hak danışma notudur; yalnızca bu kayıtta sunulan dosya için kurumun hak değerlendirmesini aktarır.

AB 2019/790 sayılı Direktifin 14. maddesi, koruma süresi bitmiş bir görsel sanat eserinin özgün olmayan çoğaltımını ele alır. US Copyright Office Compendium §909.3(A) ise salt sadık tarama veya kopyada tescil edilebilir yeni yazarlık bulunmadığını söyler. Yaratıcı bir fotoğraf veya kapsamlı düzenleme yeni haklar doğurabilir; erişim sözleşmesi ile sağlayıcının koşulları da ayrıca kontrol edilmelidir.

Telif süresinin dolması marka durumunu çözmez; ticari kullanımda afişteki ürün adı ve logo ayrıca kontrol edilmelidir.

Yeniden kullanmadan önce

1. Eserin tam adını, sanatçı atfını, tarihini, kurumunu ve kayıt numarasını doğrulayın.
2. Kullanımın gerçekleşeceği her ülke için süreyi ve özel kuralları kontrol edin.
3. ABD için yapım tarihini yayım tarihi saymayın; yayım veya tescil kanıtını kaydedin.
4. Tam dosya sayfasını, dosya kimliğini, hak bildirimini ve inceleme tarihini saklayın.
5. Kırpma, renk düzenleme, restorasyon, birleştirme ve format dönüşümlerini kaydedin.
6. Dosya değişirse önceki değerlendirmeyi yeni dosya için geçerli saymayın; denetimi yenileyin.

Kaynaklar

• Kültür ve Turizm Bakanlığı — Telif hakkı kaç yıl süreyle korunur?
• AB Direktifi 2006/116/EC — koruma süreleri
• US Copyright Office — Circular 15A
• US Copyright Office — görsel sanatlarda yayım
• AB Direktifi 2019/790, madde 14
• US Copyright Office Compendium, bölüm 900
• BnF — Leonetto Cappiello otorite kaydı
• Library of Congress — Chocolat Klaus, 1903
• Library of Congress — haklar ve kısıtlamalar