Leonetto Cappiello eserleri kamu malı mı? Koleksiyoncu rehberi

Bir Cappiello afişini duvara asmadan önce sorulacak soru basittir: bu görüntü kime ait? Cevap çoğu durumda “artık kimseye — yani herkese” olsa da, işin içine tarih, coğrafya ve marka hukuku girince tablo incelik kazanır. Bu rehber, o inceliği koleksiyoncu gözüyle ve sade bir dille açmak için yazıldı.

Kısa cevap: evet, ama iki nüansla

Leonetto Cappiello 1942’de öldü. Telif korumasını sanatçının ölümünden itibaren 70 yıl olarak hesaplayan ülkelerde — Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri bu gruptadır — eserleri 2013’ten beri kamu malı. Chocolat Klaus (1903) ya da Parapluie-Revel (1922) gibi klasikler bu ülkelerde herkesin çoğaltabileceği, satabileceği, yeniden yorumlayabileceği ortak kültürel mirasın parçası.

Yine de “evet, kamu malı” cevabını iki nüansla tamamlamak gerekir. Birincisi geç dönem afişlerle, ikincisi afişlerin üzerindeki markalarla ilgili. İkisine de aşağıda geliyoruz.

Afişi sanata çeviren adam

Cappiello, reklam afişini süsleme olmaktan çıkaran isim olarak anılır. Ondan önce afiş çoğu zaman ayrıntıya boğulmuş, uzaktan okunmayan bir vitrin dekoruydu. Cappiello tek bir fikirde ısrar etti: koyu bir zemin, ortada tek bir çarpıcı figür ve o figürle marka arasında kurulan akılda kalıcı bir bağ. Chocolat Klaus’un yeşil at üstündeki kırmızılı kadını bu yaklaşımın ilk büyük zaferiydi; sokaktan hızla geçen biri bile görüntüyü bir bakışta hafızasına kazıyordu. Parapluie-Revel’in kırmızı şemsiye altında yağmura direnen figürleri ya da Cognac Pellisson için yaptığı işler, aynı ilkenin sonraki halkalarıdır. Bugün “modern reklam afişinin babası” sıfatı konuşulduğunda adı ilk sıralarda geçer.

Yaşam+70 kuralı nasıl işler

Dünyada en yaygın telif kuralı şudur: koruma, sanatçının yaşamı boyunca ve ölümünü izleyen 70 yıl süresince devam eder. Süre genellikle ölüm yılını izleyen yılbaşından itibaren hesaplanır. Cappiello için bu süre 2012’nin sonunda doldu; 2013’ten itibaren imzasını taşıyan eserler, yaşam+70 uygulayan ülkelerde serbest kaldı. Kuralın güzelliği sadeliğindedir: sanatçının ölüm yılını biliyorsanız kaba hesabı kendiniz de yapabilirsiniz.

Geç dönem afişler: coğrafya devreye girer

Sadelik burada bitiyor, çünkü her ülke aynı kuralı uygulamıyor. En önemli istisna ABD: orada eski tarihli yayınlar için koruma süresi sanatçının ömrüne değil eserin yayın tarihine bağlanır ve yayından itibaren 95 yıla kadar uzayabilir. Cappiello’nun üretimi 1930’lara dek sürdüğü için bunun pratik bir sonucu var: 1903 ya da 1922 tarihli bir afiş bugün neredeyse her yerde serbestken, geç dönem bir afiş Avrupa’da kamu malı olduğu halde ABD’de hâlâ koruma süresinin içinde olabilir. Genel ilke şu: eserin tarihi ilerledikçe, bulunduğunuz ülkenin kuralları o kadar önem kazanır.

Telif bitti; peki ya marka?

Cappiello bir reklam sanatçısıydı ve afişlerinin çoğu bir markanın siparişiyle yapıldı. Koleksiyoncunun bilmesi gereken ayrım şu: telif ve marka, birbirinden bağımsız iki hak rejimidir. Telif süreli bir haktır ve bir gün dolar; marka ise yenilendiği sürece yaşayabilir. Yani bir afişteki resim kamu malı olsa bile, üzerinde yazan marka adı bugün hâlâ tescilli ve aktif olabilir. Pratikte bu, tarihi bir afişi duvar sanatı olarak edinmekle o markayı kendi ürününüzü satmak için kullanmak arasındaki farktır: ilki kamu malı bir eserin olağan keyfidir, ikincisi bambaşka bir hukuki alandır.

Bu katmanlı yapı yüzünden kataloğumuzdaki her afişin hak durumu, listeye girmeden önce tek tek doğrulanmıştır.

Koleksiyonda ne var

Kataloğumuzda şu anda 128 Cappiello afişi bulunuyor; Chocolat Klaus, Parapluie-Revel ve Cognac Pellisson gibi tanınmış işlerden daha az bilinen afişlere uzanan bir yelpaze. Baskılarımız orijinal afişlerin bize ait restorasyonlarından üretilir ve her eser rulo poster, gerdirilmiş kanvas, çerçeveli kanvas ve çerçeveli kağıt formatlarında sunulur.

Son bir not: bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Telif süreleri ülkeye göre değişir; belirli bir ticari kullanım planlıyorsanız kendi ülkenizin kurallarını ayrıca kontrol etmenizde fayda var. Duvarınız için bir Cappiello arıyorsanız işiniz çok daha kolay: koleksiyonun tamamına buradan göz atabilir, beğendiğiniz afişi size uyan formatta seçebilirsiniz.